Strona główna / Artykuły / Prebiotyki, probiotyki i postbiotyki – czym się różnią?

Prebiotyki, probiotyki i postbiotyki – czym się różnią?

Prebiotyki, probiotyki i postbiotyki różnią się tym, czym są i jak wiążą się z mikrobiotą jelitową. Prebiotyki stanowią podłoże wykorzystywane przez wybrane mikroorganizmy, probiotyki to żywe drobnoustroje, a postbiotyki są preparatami zawierającymi nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki i produkty. Te pojęcia nie są zamienne, choć wszystkie odnoszą się do środowiska mikrobiologicznego organizmu.

Prebiotyki – pożywienie dla wybranych mikroorganizmów

Prebiotyk to składnik, który jest wykorzystywany przez mikroorganizmy gospodarza i może wpływać na skład lub aktywność mikrobioty. Najczęściej są to określone rodzaje błonnika i innych niestrawnych węglowodanów. Nie każdy błonnik jest jednak prebiotykiem, ponieważ znaczenie ma jego selektywne wykorzystanie przez mikroorganizmy.

Prebiotyczne składniki występują między innymi w warzywach, owocach, strączkach, pełnych ziarnach i niektórych produktach fermentowanych. Ich ilość w diecie zwiększa się zwykle stopniowo, ponieważ nagła zmiana podaży błonnika może powodować wzdęcia lub inne dolegliwości trawienne.

Probiotyki – żywe mikroorganizmy

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości mogą przynosić korzyści zdrowotne. Do tej grupy należą przede wszystkim wybrane szczepy bakterii, a także niektóre drożdże. Działanie probiotyku ocenia się dla konkretnego szczepu i określonego zastosowania, a nie wyłącznie na podstawie nazwy gatunku.

Probiotyki mogą być obecne w żywności fermentowanej albo w preparatach dostępnych jako suplementy diety lub produkty o innym statusie prawnym. Ich trwałość zależy między innymi od wilgoci, temperatury, opakowania i terminu przydatności, dlatego sama liczba mikroorganizmów na etykiecie nie opisuje całej jakości produktu.

Postbiotyki – składniki powstałe z udziałem mikroorganizmów

Postbiotyki to preparaty zawierające nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki, które mogą wywoływać określony efekt biologiczny. W tej grupie mogą znajdować się między innymi fragmenty komórek, składniki ściany komórkowej oraz związki powstające podczas przemian mikroorganizmów. Kluczowe jest to, że postbiotyk nie musi zawierać żywych drobnoustrojów.

W porównaniu z probiotykami postbiotyki nie wymagają utrzymania żywotności mikroorganizmów w czasie przechowywania. Nie oznacza to jednak, że wszystkie produkty tego typu są równoważne. Znaczenie mają dokładny skład, sposób przygotowania, ilość oraz dane dotyczące konkretnego preparatu.

Najważniejsze różnice między tymi pojęciami

Najprościej ująć różnicę funkcjonalnie: prebiotyk jest substratem dla wybranych mikroorganizmów, probiotyk dostarcza żywe mikroorganizmy, a postbiotyk dostarcza nieożywione komórki, ich składniki lub produkty. Prebiotyk nie jest organizmem, probiotyk powinien zachować żywotność, a postbiotyk nie opiera działania na żywych komórkach.

W praktyce te kategorie mogą się uzupełniać, ale nie można automatycznie zakładać, że połączenie kilku składników będzie skuteczniejsze. Wybór produktu powinien uwzględniać jego przeznaczenie, opis składu i jakość dowodów dla konkretnego zastosowania. Warto też odróżniać żywność naturalnie zawierającą dane składniki od preparatów o standaryzowanym składzie.

• Prebiotyki: składniki wykorzystywane przez wybrane mikroorganizmy.
• Probiotyki: żywe mikroorganizmy o określonym zastosowaniu.
• Postbiotyki: nieożywione mikroorganizmy, ich składniki lub produkty.

Jak oceniać informacje na etykiecie?

Na etykiecie probiotyku istotne są pełna nazwa mikroorganizmu, w tym oznaczenie szczepu, liczba jednostek oraz warunki przechowywania. W przypadku postbiotyku należy sprawdzić, jakie składniki dokładnie zawiera preparat i w jaki sposób zostały opisane. Przy produkcie prebiotycznym warto zwrócić uwagę na rodzaj błonnika lub innego substratu, a nie tylko ogólne określenie wspierające mikrobiotę.

Określenia marketingowe nie zastępują informacji o składzie ani danych dotyczących konkretnego zastosowania. Probiotyki i mikrobiom — fundament zdrowia jelit to odrębny temat, który szerzej omawia zależności między mikroorganizmami a środowiskiem jelitowym. W tym artykule najważniejsze pozostaje rozróżnienie kategorii produktów i składników.

Najczęstsze pytania

Treść opiera się na aktualnych definicjach prebiotyków, probiotyków i postbiotyków oraz na ogólnych opracowaniach dotyczących mikrobioty i żywności fermentowanej.